नेपाल प्रहरीको रोलक्रमअनुसार भावी आइजीपीका रुपमा हेरिएका छन्, डीआइजी नवराज सिलवाल । केन्द्रीय अनुसन्धान व्युरो (सिआइबी) का प्रमुख समेत रहेका उनी प्रहरी संगठनभित्रै ‘हिरो’ छन् । अपराध अनुसन्धानमा पोख्त मानिएका सिलवाल अहिले सुन काण्डमा मुछिएका आफ्नै सहकर्मी एसएसपीलाई हतकडी लगाएर चर्चामा शिखरमा छन् । उनले सीआइबीको नेतृत्व गरेपछि प्रहरीले हासिल गरेको उपलब्धिलाई दैनिक नेपालले खोतल्ने प्रयत्न गरेको छ । उनको सफलता उनकै शब्दमाः
पछिल्लो समय नेपालमा सुन तस्कर निकै बढ्यो । झन् काठमाडौंमा अन्तर्राष्ट्रिय बिमानस्थलबाटै ३३ किलो सुन तस्करी व्यापक भएपछि संसदमा समेत त्यो विषयले चर्को स्थान पाएको थियो । प्रहरीमाथि निकै दवाव पनि परेको थियो ।प्रहरीले जहिले पनि सुन तस्करमा प्रयोग भएका भरियाहरुलई मात्रै पक्रने गरेको आरोप लाग्दै आएको थियो । तर, प्रहरीले आफ्नो अनुसन्धान जारी राखेको थियो । विदेशबाट ठूलो परिमाणमा आउने सुन प्रहरीका केही अधिकृत र कर्मचारीकै मिलेमतोमा नेपाल भित्रिरहेको छ भन्ने सूचना हामीले पाएका थियौं ।
सोही अनुसार मैले अनुसन्धान व्यूरोबाटै एसपी मिरा चौधरीको नेतृत्वमा छुट्टै टोली निर्माण गरेर सुन तस्करको निगरानी गर्न खटाएँ । अनुसन्धानकै क्रममा अहिले पक्राउ परेका एसएसपी श्याम खत्रीनै त्यसको शंकामा परे ।
पछि उनलाई हेडक्वाटरमा तानियो । अहिले सम्पूर्ण प्रमाणहरु जुटाएर हेडक्वाटरबाटै पक्राउ गरेका छौं । उनीमाथि अहिले जिल्ला अदालतले अनुसन्धानका लागि चार दिन थानामा राख्ने आदेश दिएको छ ।
अझैपनि प्रहरीकै अधिकृत लेभलका व्यक्ति र कर्मचारी यसमा संलग्न भएको पाएका छौं । उनीहरुमाथि पनि हामीले अनुसन्धान गरिरहेका छौं । उनीहरुलाई पनि पक्राउ गर्ने काम जारी रहने छ ।
देशका विभिन्न ठाउँमा नक्कली शैक्षिक प्रमाणपत्रधारी चिकित्सकहरु पनि स्वास्थ्य जस्तो संवेदनशिल क्षेत्रमा छन् भन्ने सूचना प्राप्त भयो । त्यही सूचनाका आधारमा मलाई यो समस्या समाधान गर्नुपर्छ भन्ने लाग्यो ।
हामीले नक्कली शैक्षिक प्रमाणपत्रधारी चिकित्सकलाई प्रक्राउ गर्न ‘अपरेशन क्वाक’ सञ्चालन गर्योँ । यो ‘अपरेशन क्वाक’ अन्तर्गत देशका विभिन्न ठाउँबाट नक्कली शैक्षिक प्रमाणपत्रधारी चिकित्सकहरु धमाधाम पक्राउ हुन थाले । यसले सफलता प्राप्त गर्दै गयो । गत वर्ष २०७२ माघदेखि सुरु गरेको यस अभियानका क्रममा २०७३ असारसम्ममा ५८ जना नक्कली प्रमाणपत्रधारी चिकित्सकहरुलाई पक्राउ गर्न हामी सफल भयौं ।
अझै पनि यस कार्यमा निरन्तर निग्रानी तथा अनुसन्धान भइरहेको छ । मैले यो ‘अपरेशन क्वाक’ सञ्चालन गर्नुको मुख्य उद्देश्य भनेको नै स्वास्थ्य तथा शिक्षा क्षेत्रमा देखिएका विकृति तथा ठगीजन्य क्रियाकलापहरू नियन्त्रण गर्नु नै हो ।
नक्कली शैक्षिक प्रमाण पत्रको आधारमा चिकित्सक भएकाहरू मात्रै भेटिएनन् । अन्य चिकित्सकको एनएमसी दर्ता नं. प्रयोग गरी चिकित्सकीय सेवा प्रदान गर्नेहरुलाई पनि हामीले पक्राउ ग¥यौं । यी दुबै बिरूद्ध शिक्षा ऐन अन्तर्गतको मुद्दा दर्ता गरिएको छ ।
सरकारको अधिनमा रही हामीले नेपाल मेडिकल काउन्सिल र उच्च माध्यमिक शिक्षा परिषद्संग पनि समन्वय गर्ने कार्य गरेका थियौं । जसले गर्दा अभियान थप प्रभावकारी भयो । नागरिकमा परेको असर र आगामी दिनहरुमा चिकित्सा क्षेत्रमा हुन सक्ने विकृति हटाउन र सुरक्षित स्वास्थ्य क्षेत्रको निर्माण गर्न यो अभियानले महत्वूपर्ण भूमिका खेलेको छ ।
विश्वमा धेरै विमान दुर्घटना हुने देशमा नेपाल पनि पर्छ । त्यसका थुप्रै कारणहरु हुन सक्छन् । कतिपय अवस्थामा विमान चालकको पनि कमजोरी देखिएका छन् । विमानहरु दुर्घटना भइरहेका बेला नक्कली शैक्षिक प्रमाणपत्र पेश गरी विमान चालक भएका व्यक्तिहरु नेपाल वायु सेवामा छन् भन्ने सूचना मलाई प्राप्त भयो ।
त्यही सूचनालाई आधार मानी नेपाल नागरिक उड्यन प्राधिकरणसंग समन्वय गरेर हामीले ‘अपरेशन ह्वाक’ सञ्चालन गरेँ । नक्कली शैक्षिक प्रमाणपत्र पेश गरि विमान चालक भएकाहरुलाई पक्राउ गर्न नै मैले ‘अपरेशन ह्वाक’ सञ्चालन गरेका हौँ ।
यो अपरेशनले पनि सफलता प्राप्त गर्दै गयो । यसक्रममा विभिन्न मितिमा विभिन्न स्थानबाट नक्कली शैक्षिक प्रमाणपत्र पेश गरी वायु सेवामा कार्यरत विमान चालक तथा तिनलाई सहयोग गर्ने व्यक्तिहरु पक्राउ परे ।
साथै नक्कली प्रमाणपत्र बनाउन सहयोग गर्ने व्यक्तिलाई समेत कानुनी कठघरामा उभ्याउन सफल भइयो । यसक्रममा नक्कली प्रमाण पत्र पेश गरी पाइलोट कोर्स पूरा गरेर नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणबाट ब्यक्तिगत इजाजत पत्र प्राप्त गरेका दुई जना पक्राउ गरेको थिएँ ।
नेपालमा कल बाइपास गर्ने कार्यमा पटक–पटक देशी दता विदेशी व्यक्तिहरु पक्राउ पर्दै आएका छन् । हामीले कल बाइपासलाई नियन्त्रण गर्नका लागि ‘अपरेशन भ्वाइस फक्स’ सञ्चालनलाई प्रभावकारी बनायौँ ।
कल बाइपासमा संलग्न राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय गिरोहलाई पक्राउ गरेर कानुनी दायरामा ल्याउने सोच मैले बनाएँ । सोही अनुसार अबैध कल बाईपास गर्ने राष्ट्रिय अन्तराष्ट्रिय गिरोहलाई कानुनी दायरामा ल्याउने सिलसिलामा काठमाण्डौ उपत्यका लगायत बाहिरका विभिन्न जिल्लाहरुमा संचालनमा रहेका अवैध कल बाईपास सेन्टरमा छापामार्न मातहतका निकायलाई निर्देशन दिएँ ।
यस ‘अपरेशन भ्वाइस फक्स’ अन्तर्गत अवैध कल बाइपास विरुद्ध ब्यूरोबाट हालसम्म ९४ स्थानहरु गरेको कारवाहीमा ११० जना नेपाली र ३१ जना विदेशी गरी १४१ जनालाई पक्राउ परेका छन् । कल बाइपासमा संलग्न यति धेरै व्यक्ति पक्राउ हुनु उपलब्धी हो । उनीहरु विरुद्ध अदालतमा मुद्दा समेत दायर गरिएको छ । प्रतिवादीहरु विरुद्ध ११ अर्ब ६८ करोड ३८ लाख १८ हजार ८७४ को बिगो मागदाबी पनि गरिएको छ ।
यो अभियान अन्तर्गत एकै व्यक्तिले विभिन्न ठाउँमा अबैध कल बाइपास सञ्चालन गरेको पनि पाइएको छ । यस कार्यमा एउटै व्यक्ति पटक पटक कल बाइपासमा संलग्न भएको पनि अनुसन्धानका क्रममा भेटिएको छ । हामीले अबैध कलमा प्रयोग हुने नेपाल दुर सञ्चार कम्पनीका २२ हजार १३६ सीमकार्डहरु र आधुनिक उपकरणहरु समेत बरामद गरेका छौं । मैले यो कार्यलाई अझै ध्यान दिइरहेको छु ।
एटीएम कार्ड ठगी कार्य भइरहेको छ भन्ने सूचनाको आधारमा मैले यसलाई रोक्न योजना बनाएँ । विभिन्न मध्यमबाट अनुसन्धान गर्नेक्रममा यसै वर्ष साउन महिनामा एटिएम कार्ड ठगिमा संलग्न रोमानिया नागरिकलाई लाजिम्पाटको एक होटलबाट पक्राउ ग¥यौं । उनी र होटलको खानतलासी गर्दा उनीबाट एटिएम कार्ड, रकम, ल्यापटप लगायत बरामद ग¥यौं । उनले विभिन्न देशहरुबाट एटिएमबाट रकम ठगी गरेको पाइयो । त्यसपछि एटिएम कार्ड ठगीको रहस्य खुल्यो ।
यसक्रममा विभिन्न मितिमा पाँच जना विदेशी नागरिकलाई हामीले कागजात सहित पक्राउ ग¥यौं । यस कार्यमा संलग्न भएका विदेशी नागरिकहरुबाट सीम कार्ड, विभिन्न व्यक्तिहरुका एटिएम कार्ड र ल्यापटप बरामद गरेका छौं । जसको माध्यमबाट हामीले विदेशी नागरिकहरुले नेपालमा आएर गर्ने एटिएम कार्ड ठगीको बारेमा थप जानकारी पाएका थियौं ।
एटिएम ठगी गरेर बैंक खाताबाट रकम झिक्ने कार्य गर्नका लागि यस कार्यमा संलग्न केही विदेशी नागरिकहरु पटक–पटक नेपाल आएको तथ्य पनि खुल्यो । त्यसपश्चात यस कार्यमा संलग्न विभिन्न समुहहरुलाई पक्राउ गरि बैंकिङ कसुर सजाय ऐन अन्तर्गत कार्वाही समेत गरेका छौं ।
एटिएम कार्ड ठगीमा विशेषगरी पूर्वी युरोपेली मुलुक टर्की, बुलगेरिया तथा रोमानियाका नागरिकहरु संलग्न भएको हामीले पायौं । उनीहरु अत्याधुनिक कार्ड स्किमिङ डिभाइस, हिडेन क्यामरा प्रणाली, व्ल्यांक कार्ड तथा कार्ड राइटर लगायतका उपकरणहरु साथैमा लिई पर्यटक भिषामा नेपाल आउने गरेको तथ्य पनि भेटियो । उनीहरु एटिएम सेक्यूरेटी कमजोर भएका देशहरुमा गएर यस्तो क्रियाकलापमा संलग्न हुने गरेको पनि भेटियो ।
मैले केन्द्रीय अनुसन्धान व्युरो प्रमुखको जिम्मेवारी सम्हाली सकेपछि विशेष गरि अन्य थुप्रै अपराधिक क्रियाकलापहरु पनि नियन्त्रण भएका छन् । आफ्नो जिम्मेवारीलाई कसरी उपलब्धिमुलक बनाउन सकिन्छ र सफलता प्राप्त गर्न सकिन्छ भन्ने बारेमा मेरो बढी ध्यान जान्छ ।
मैले अनुसन्धानकै क्रममा सरकारी कागज किर्ते गरी अनुचित क्रियाकलापमा संलग्न व्यक्तिहरुलाई पनि पक्राउ गरेर कानुनी कठघरामा उभ्याएको छु । किर्ते कागज बनाई विदेश लैजाने कार्यको पनि मैले पर्दाफास गरेको छु । विभिन्न विशिष्ट व्यक्ति तथा सांसदहरुको विदेश भ्रमण सम्बन्धि कार्यमा असन्वन्धित व्यक्तिहरुबाट अनुचित आर्थिक लाभ लिई सहयोगीको रुपमा किर्ते कागज बनाएर विदेश लैजाने कार्य भइरहेको रहेछ । उनीहरुलाई मैले अदालतमै पेश गरेँ ।
अदालतबाट सजाय सुनाइएका तर, सजाय भुक्तानी नगरेर फारर रहेका कैयौं फरार प्रतिबादीलाई पनि पक्राउ पार्न हामी सफल भएको छौँ । वषौं अघिदेखि अनुुसन्धान व्युरोमा थन्किएर कार्वाही नभएका फाइलहरु पल्टाएर मैले लामो समयदेखि फरार रहेका अभियुक्तहरुलाई पक्राउ गरेको छु । जस्तैः
२० वर्षअघि २०५३ सालमा महिलालाई जबरजस्तीकरणी गर्ने र पछि हत्या गर्ने अभियुक्तलाई पक्राउ परेका छन् । बाराको डुमरवाना गाविस–६ खोरगाउँ घर भएका ५० वर्षीय प्रेमबहादुर बुढाथोकी पक्राउ परेका छन् ।
उनले २०५२/५३ सालमा ६ जना महिलाको जबरजस्ती गरी हत्या गरेका थिए पनि अन्य ३२ जना महिलालाई जबरजस्तीकरणी गरेका थिए । हामीले त्यो व्यक्तिलाई भारतको नयाँ दिल्लीमा बसिरहेको भन्ने सूचनाका आधारमा पक्राउ गरेर अनुसन्धान र कार्वाहीका लागि जिल्ला प्रहरी कार्यालय महोत्वरीमा बुझायौं ।
केही दिनअघि मात्रै १५ वर्षअघि लागूऔषध मुद्दामा सजाय सुनाइएका फरार प्रतिबादी लमजुङ्ग ढोडेनी वडा नम्बर २ का ७१ वर्षीय गजबहादुर गुरुङलाई पक्राउ गरेका छौं । लागुऔषध मुद्दामा उनलाई पुनरावेदन अदालत पाटनले २०५८ साल फाल्गुन २१ गते १५ बर्ष कैद र रु. ५ लाख जरीवानाको फैसलाले सुनाइएको थियो । फैसला कार्यान्वयन तथा कैद भुक्तानको लागि उनलाई केन्द्रीय कारागार कार्यालय सुन्धारामा पठाइसकेका छौं ।
झुट्टा विवरणको आधारमा बास्तविक नाम ढाँटी २१ वर्ष पुरानो कर्तज्य ज्यान मुद्दाका फरार अभियुक्तलाई पनि पक्राउ गरेका छौं । यो मुद्दामा फरार रहेका दुई जना पक्राउ परेका हुन् । मनाङ ङामल गाविस ७ घर भई हाल काठमाण्डौं महानगरपालिका १६ बस्ने सण्डुप घले, टाँसी गुरुङलाई गत वर्षको चैत्र महिनामा पक्राउ गरिएको हो ।
उनीहरुले २१ वर्षअघि २०५२ असोज २७ गते दुई जना इटालियन महिलामाथि आपत्तिजनक व्यवहार प्रदर्शन गरेको र संगै रहेका इटालिन पुरुषलाई छुरा हानी हत्या गरेका थिए । अभियूक्त दुवै जनालाई अदालतको आदेशमा थुनामा पठाइएको छ ।
त्यस्तै, १५ वर्षअघि हत्यामा संलग्न मुख्य अभियुक्त रामेछाप खनियापानीका विवेक दानबहादुर तामाङलाई पनि पक्राउ गरेर अदालत बुझाएका छौं । विवेकको नेतृत्वमा २०५८ सालमा भक्तपुरमा एक जनाको चच्कु हानेर हत्या गरेको थियो । त्यस्तै, कर्तज्य ज्यान मुद्दामा १३ वर्षअघि फरार अभियुक्त काठमाण्डौं महानगरपालिका वडा नम्बर ६ बस्ने श्रीबिर लामा, सोही ठाउँ बस्ते देवराज लामा र राकेश लामालाई पनि हामी पक्राउ गर्न सफल भएका छौं । उनीहरुले २०६० सालमा बदलाको भावना लिएर होली खेल्ने निहुँमा धारीलो हतियार प्रयोग गरेर हत्या गरेका थिए ।
अपहरण तथा शरीर बन्धकमा संलग्न भएका व्यक्तिहरुलाई पनि पक्राउ गरी कार्वाही प्रक्रियामा ल्याएको छु । तनहु घर भएका ३७ वर्षीय भोजबहादुर थापा अपहरण र शरीर बन्दक गरि क्युरियो सामानको संग्रह गरेको कुसुरमा गत भदौ महिनामा पोखराबाट पक्राउ परेका हुन् । यस कार्यमा संलग्न उनी सहित सात जनालाई यसअघि नै पक्राउ गरिसकेका थियौं ।
उनीहरुले तान्त्रिक विधिद्वारा हड्डी जगाई चमत्कारिक तरिकाले आर्थिक लाभ प्राप्त गर्न १६ वर्षीय युवतीको बली दिने योजना सहित एक युवतीलाई बन्धक बनाएका थिए । तर, बन्धक राखिएको ठाउँबाट युवती भने फरार भएकी थिएन् ।
बैदेशिक मुद्रा अपचलन गर्ने एक व्यापारीलाई पनि हामीले गत वर्षको फागुनमा पक्राउ गरे कानुनी कठघरामा उभ्याएका छौं । यस कार्यमा संलग्न पर्सा घर भई काठमाण्डौंको सामाखुशीमा व्यापार गर्दै आएका पदमबहादुर राउत पक्राउ परेका छन् । उनले तातोपानी नाका हुँदै सामान ल्याउने नाममा भन्सार कार्यालयको नक्कली कागजात बनाई विभिन्न बैंकबाट रुपैयाँ निकाले ३ करोड ३४ लाख ६० हजार २३८ रुपैयाँ अपचलन गरेका थिए । उनलाई विदेशी मुद्दा विनिमय ऐन २०१९ बमोजिमको कसुर ठहर गर्दै काठमाण्डौं जिल्ला अदालतले जरिवाना सहित कैद सजाय सुनाएको छ ।
अनुसन्धानकै क्रममा मैले लामो समयदेखि बैंङ्गिक कसुरमा संलग्न रहको व्यक्तिहरुलाई पक्राउ गर्न सफल भएको छ । किर्ते कागजजात बनाएर विभिन्न बैंकहरुबाट कर्जा लिने फरार भएका छ जना विभिन्न मितिमा पक्राउ परेका छन् । यस कार्यमा बनेपा प्रधान कार्यालय रहेको पशुपति विकास बैंकका कर्मचारीहरु पनि संलग्न भएका थिए । पक्राउ भएका सबैलाई बैंकिङ कसुर तथा सजाय ऐन २०६४ अनुसार कार्वाही पनि भएको छ ।
अनुसन्धानकै क्रममा हामीले बाल यौन दुराचारीलाई पनि पक्राउ गरेका छौं । बाल यौन दुराचारीको सुक्ष्म रुपमा अध्ययन गर्ने क्रममा प्राप्त गोप्य सूचनाका आधारमा काठमाण्डौं ठमेलस्थित एक होटलबाट गत भदौमा एक अमेरिकी नागरिक र उनका सहयोगी एक नेपाली युवकलाई पक्राउ गरेका थियौं । उनीहरुबाट पाँच जना बालकहरुलाई पनि उद्दार गरेका थियौं । उनीहरुलाई मानव बेचविखन तथा ओसार पसार र बाल यौन दुराचार मुद्दा अन्तर्गत कार्वाही भइरहेको छ ।
नक्कली जग्गाधनी बनी जग्गा विक्री गर्ने गिरोह पनि पक्राउ परेको छ । किर्ते कागजात बनाई जग्गा आफ्नो नाममा बनाउने र दोस्रो व्यक्तिलाई विक्री गरेर ठगी गर्ने तीन जनालाई हामीले यसै वर्ष पक्राउ गरेका छौं । २०६६ देखि यस्तो कार्यमा लागिरहेका गिरोहका अन्य व्यक्तिहरुलाई पनि खोजी गर्ने कार्य अझै जारी छ । उनीहरुले करोडौं रकम ठगी गरेको पाइएको छ । उनीहरुमाथि अझै अनुसन्धान भइरहेको छ ।
नयाँ शैली अपनाई युवतीहरुलाई विभिन्न प्रलोभन देखाई ठगी गर्ने व्यक्ति तथा समूहलाई पनि पक्राउ गरेका छौं । आफू सम्पन्न व्यक्ति भएको भन्दै प्रेम गर्ने र विवाह गरेर विदेशमा समेत लैजाने प्रलोभन देखाएर युवतीलाई ठगी गर्न दुई जनालाई हामीले पक्राउ गरेका छौं । अनुसन्धानका क्रममा उनीहरुले पीडित युवतीहरुसंग आर्थिक तथा शारिरीक शोषण समेत गर्ने र पछि सम्पर्क विहीन हुने गरेको पाइएको थियो । पक्राउ परेकाहरुमाथि ठगी मुद्दाअन्तर्गत कार्वाही अगाडि बढिसकेको छ ।
यस्तै एनजिओको आवरणमा ठगी गर्नेहरुलाई पनि हामीले पक्राउ गरेका छौं । यस्तै, विदेशीको क्रेडिट कार्ड डिटेल चोरी गरी अनलाइन खरिद गर्ने गिरोह पनि मेरो फन्दामा परेका छन् । विभिन्न अपराधिक समूहबाट अपहरणमा परेकाहरुलाई पनि उद्दार गर्न हामी सफल भएका छौं ।
यसरी विभिन्न अपराधिक क्रियाकलापमा संलग्न भएका व्यक्ति तथा गिरोहलाई मैले कानुनी कठघरामा उभ्याउने प्रयास गरेको छु । आन्तरिक शुद्धिकरण, प्रभावकारी अपराध अनुसन्धान, सिमाअपराध नियन्त्रण, साना हतियार र गुन्डागर्दी नियन्त्रणलाई मैले पहिलो प्राथमिकता दिँदै आएको छु । अहिले अपहरण, फिरौती असुली, हत्या जस्ता जघन्य अपराधमा धेरै कमी आइसकेको मैले पाएको छु ।
सन २०१० देखि नेपालमा चोरी शिकार बिरुद्द विभिन्न अपरेशनहरु सञ्चालन गरी गैंडामा शुन्य चोरी शिकार बर्षहरु मनाउन उल्लेनीय योगदान पु¥याएकोमा केन्द्रीय अनुसन्धान व्युरोले अवार्ड पनि प्राप्त गर्न सफल भयो । साथै त्यसको निरन्तरता र अन्य वन्यजन्तुको चोरी शिकार नियन्त्रणमा उल्लेखनीय योगदानको कदर स्वरुप व्युरोलाई ‘एनिमल वेलफर इन्स्टिच्युट युएसए’ ले केन्द्रीय अनुसन्धान व्युरो सन २०१६ को क्लार्क आर.बभिन वाइल्डालाइफ ल इन्फोर्समेन्ट अवार्ड दिएको हो । बन्यजन्तुसंग सम्बधित अपराधमा संलग्नहरुलाई मैले खोजी पक्राउ गर्यों । देशभरका विभिन्न ठाउँबाट वन्यजन्तु बेचविखत तथा ओसार पसारमा संलग्न थुप्रै व्यक्तिहरु पक्राउ हुने क्रम अझै जारी छ ।
प्रस्तुतिः अंकुश कुँवर / दैनिक नेपाल
सेल्फी’ अर्थात आफैले आफ्नो फोटो खिच्ने । धरैजसो फोटोहरु खुशियाली साट्न र भिन्न भिन्न ठाउँ र परिवेशको सम्झना सधै रहिरहोस भनेर खिच्ने गरिन्छ । पछिलो समय बिश्वभर सेल्फिको क्रेज बढ्दो छ त्यसो त स्मार्टफोनहरुमा मात्रै नभई विभिन्न सेल्फी लिन सकिने प्रविधिहरु पनि बिकास भइसकेका छन् ।
यी नयाँ-नयाँ प्रबिधि हरुको बिकास संगै यसको सदुपयोग भन्दा पनि दुरुपयोग त्यत्तिकै हाम्रो नेपाली समाजमा बढी रहेको छ । त्यसोत डडेलधुराका मेघराज बोहराले आफ्नो काका भाेज राज बाेहराकाे उपचारकाे शिलशिलामा यहि माघ २२ गते असामहिक निधन भएपछि स्वर्गीय अात्मा प्रति हार्दिक श्रद्धान्जली भन्दै फेसबुकमा सेल्फीनै पोस्ट गरे ।
सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा मेघ राज बोहराले पोष्ट गरेको सेल्फी र स्टाटस यस्तो छ –
हाम्रा अादरणिय काका भाेज राज बाेहराकाे उपचारकाे शिलशिलामा यहि माघ २२ गते असामहिक निधन भएकाेमा स्वर्गीय अात्मा प्रति हार्दिक श्रद्धान्जलि ।साथै साेकाकुल परिवारजन पर्ति श्री भगमानले धैर्यधारण गर्ने शक्ति प्रदान गरून् ।
हाम्रो यो नेपाली समाजमा यस्ता गतिबिधि पटक्कै सुहाउदैन र यो सामाजिक मूल्य र मान्यतामा पनि पर्दैन । हाम्रो देशमा मात्र होइन यस्तो दुखद क्षणमा सेल्फी खिची सामाजिक सञ्जालमा पोष्ट कुनै पनि देशका सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताले गर्दैंनन् । तर कहिलेकाही यस्ता घटना हरु भइरहने गर्दछ न् । छिमेकि राष्ट्र भारतमा भएको यस्तै प्रकृतिको घटना केहि समय अघि भाइरलनै भएको थियो। र उक्त्त सेल्फीको बिषयलाइ लिएर आलोचना पनि भएको थियो ।
एजेन्सी । अमेरिकी राष्ट्रपतिको कार्यालय ह्वाइट हाउसले बेलायती प्रधानमन्त्री ‘थेरेसा मे’ को नाम लेख्नुपर्ने ठाउँमा पोर्नस्टार ‘टेरेसा मे’ को नाम उल्लेख गरेको छ । यो गल्ती तीन पटकसम्म भएको छ ।
अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनमा रहेको एक कर्मचारीले झुक्किएर पूर्व मोडल तथा पोर्न स्टारको नाम लेखेका हुन् । गत शुक्रबार द्विपक्षीय वार्तासँग जोडिएको दस्तावेजमा थेरेसा मेको नाममा ‘एच’ लेख्न छुटेको थियो ।
ह्वाइट हाउसका प्रेस सचिवको कार्यालयले जारी गरेको दैनिक कार्यक्रममा लेखिएको थियो, ‘राष्ट्रपतिले बेलायती प्रधानमन्त्री ‘टेरेसा मे’ सँग द्विपक्षीय बैठकमा भाग लिने ।’
बेलायती प्रधानमन्त्रीको नाममा ‘टी’ पछि ‘एच’ लेखिने भएपनि लेख्ने व्यक्तिले ‘एच’ लेख्न भुलेका थिए । त्यसपछि अर्को पटक पनि राष्ट्रपति ट्रम्पले लन्चका क्रममा प्रधानमन्त्री टेरेसा मेसँग कुराकानी गर्ने कार्यक्रम छ भनेर लेखिएको थियो । उपराष्ट्रपति कार्यालयले जारी गरेको नोटमा पनि सोही गल्ती दोहोरिएको हो ।
टेरेसा मे एक पूर्व मोडल तथा पोर्न स्टारको नाम हो । आफ्ना प्रधानमन्त्रीलाई पोन स्टार बनाएपछि बेलायतीहरु आक्रोशित बनेका छन् ।
माघ २२ गते- चर्चित र्यापर स्व. यमबुद्ध (अनिल अधिकारी) का परिवारले मिडियाले अनावश्यकरुपमा नचाहिने कुरालाई बढी उचालेको भन्दै आक्रोश व्यक्त गरेका छन् । लण्डनमा आफ्नी श्रीमतीसँग रहँदै आएका यमबुद्धले गत महिना आत्महत्या गरेपछि उनी र उनको परिवारसँग जोडेर नचाहिँदो कुरालाई उचालिएको परिवारको गुनासो छ ।
यमबुद्धकी श्रीमती अस्मिता सेढार्इं गायब रहेको तथा उनको भावनामा ठेस पुर्याउने किसिमले मिडियाहरुले नचाहिँदो प्रचारबाजी गरेको यमबुद्धका बुबाले बताए ।
यमबुद्धको १३ दिने काजकिरियामा काठमाडौंस्थित घरमा स्वयं उनका काका कृष्ण अधिकारी र पत्नी अस्मिता पनि किरिया बसिरहेका छन् । पतिलाई गुमाउनुपर्दाको सोच्नै नसकिने पीडा आफूसँग रहेको अवस्थामा मिडिया र सामाजिक सञ्जालहरुमा आउने प्रतिक्रियाले आफूहरुलाई निकै टर्चर पुगेको यमबुद्ध पत्नी अस्मिताले गुनासो गरिन् ।
यमबुद्धका काका कृष्णले पनि समाचार लेख्दा पत्रकारहरुले परिवारसँग नसोधि लेखिदिएको गुनासो गरे । मिडियामा अस्मिता बेपत्ता भनेर लेखिदिनाले आफूहरुको भावनामा झन् ठूलो ठेस लागेको भन्दै उनले अस्मिताले आफूसँगै घरमै किरिया बसिरहेको जानकारी दिए । अस्मिता यमबुद्धको शव काठमाडौं आइपुग्नुभन्दा अघिल्लो दिन नै लण्डनबाट नेपाल आएकी थिइन् ।
यस्तै, यमबुद्धका पिता अम्बिकाप्रसाद अधिकारीले पनि बुहारीका विषयमा प्रश्न उठाइएकोमा दुःख लागेको भन्दै सत्यतथ्य बुझेर मात्रै लेख्न मिडियालाई आग्रह गरे ।
माघ २२ गते- चर्चित र्यापर स्व. यमबुद्ध (अनिल अधिकारी) का परिवारले मिडियाले अनावश्यकरुपमा नचाहिने कुरालाई बढी उचालेको भन्दै आक्रोश व्यक्त गरेका छन् । लण्डनमा आफ्नी श्रीमतीसँग रहँदै आएका यमबुद्धले गत महिना आत्महत्या गरेपछि उनी र उनको परिवारसँग जोडेर नचाहिँदो कुरालाई उचालिएको परिवारको गुनासो छ ।
यमबुद्धकी श्रीमती अस्मिता सेढार्इं गायब रहेको तथा उनको भावनामा ठेस पुर्याउने किसिमले मिडियाहरुले नचाहिँदो प्रचारबाजी गरेको यमबुद्धका बुबाले बताए ।
यमबुद्धको १३ दिने काजकिरियामा काठमाडौंस्थित घरमा स्वयं उनका काका कृष्ण अधिकारी र पत्नी अस्मिता पनि किरिया बसिरहेका छन् । पतिलाई गुमाउनुपर्दाको सोच्नै नसकिने पीडा आफूसँग रहेको अवस्थामा मिडिया र सामाजिक सञ्जालहरुमा आउने प्रतिक्रियाले आफूहरुलाई निकै टर्चर पुगेको यमबुद्ध पत्नी अस्मिताले गुनासो गरिन् ।
यमबुद्धका काका कृष्णले पनि समाचार लेख्दा पत्रकारहरुले परिवारसँग नसोधि लेखिदिएको गुनासो गरे । मिडियामा अस्मिता बेपत्ता भनेर लेखिदिनाले आफूहरुको भावनामा झन् ठूलो ठेस लागेको भन्दै उनले अस्मिताले आफूसँगै घरमै किरिया बसिरहेको जानकारी दिए । अस्मिता यमबुद्धको शव काठमाडौं आइपुग्नुभन्दा अघिल्लो दिन नै लण्डनबाट नेपाल आएकी थिइन् ।
यस्तै, यमबुद्धका पिता अम्बिकाप्रसाद अधिकारीले पनि बुहारीका विषयमा प्रश्न उठाइएकोमा दुःख लागेको भन्दै सत्यतथ्य बुझेर मात्रै लेख्न मिडियालाई आग्रह गरे ।
केही दिन यता डाक्टर सीके राउत फेरि चर्चामा छन् । उनी फेरि चर्चामा आउनुमा उनको नेपालबाट मधेस अलग्याउने वक्तव्य नै हो । सीके राउतले पहिले एबीसी टेलिभिजनलाई दिएको अन्तर्वार्ता एकचोटी फेरि हेरें । सामान्यतया: विद्रोहको नारा लोकप्रिय बनाउन शोषित, उत्पीडितको सहारा नै लिने गरिन्छ । समाजमा जुनसुकै समयमा पनि शोषित, उत्पीडितहरू हुने गर्छन् । आफू उत्पीडित भएको ठान्ने असन्तुष्ट समूह जहिले पनि भेटिन्छन् । अमेरिकामा जस्तो आफैलाई प्रथम विश्व ठान्ने राष्ट्रमा समेत श्वेत नश्लवादीहरूले आफूमाथि आप्रवासीका कारण समस्या भएको भनेर ठान्नेहरू डोनाल्ड ट्रम्पको विजय गराएको सर्वविदितै छ । नत्र २१ औं शताब्दीमा मेक्सिकनहरूलाई अमेरिकाबाट निकाल्ने, मेक्सिकोको सीमामा पर्खाल लगाउने अथवा आप्रवासीलाई धपाउने लगायतका नाराले किन विजय पाउँथ्यो ?
हो, नेपालमा साच्चिकै उत्पीडितहरू छन्- ताप्लेजुङदेखि बाजुरासम्म छन् । त्यसै गरी तराईका जिल्लामा पनि उत्पीडित समुदायहरू छन् । तिनैलाई अनेक नारा दिएर विगतदेखि वर्तमानसम्म थुप्रै सिके राउतहरूले निहित स्वार्थ सिद्ध गरिरहेका छन् । आाखिर त्यही मधेसको राजनीति गरेरै कोइराला परिवार हालसम्म पनि सत्ताको केन्द्रमा छ । माओवादीले पनि मधेसी लगायतका जनताको उत्पीडनलाई नै भजाएर राजनीति गर्यो । एमाले पनि त्यस्तैखाले राजनीतिबाट उदाएको हो । मधेसी दलहरूले पनि त्यही उपाय अपनाए र अहिले सिके राउत पनि त्यस्तै गर्दैछन् । फरक के हो भने पहिले अधिकार मागिन्थ्यो, र अहिले प्रदेश र राज्य मागिँदैछ ।
यो लेखमा सीके राउतले आफ्नो धारणाको सार्थकता सिद्ध गर्न अपनाएका गलत आधारहरूलाई केलाउने प्रयास गरिएको छ:
१. इतिहासको गलत व्याख्या
सीके राउतले मधेसलाई स्वतन्त्र राज्यको रूपमा रहेको कुरा स्थापित गराउन गलत तथ्यको सहायता लिएका छन् । यसबारे खोजीनीति गरौँ । इमानसिंह चेमजोङको किराँतको इतिहास र संस्कृति नामक पुस्तकमा यस विषयमा धेरै उल्लेख छ । इसाको सातौँ शताब्दीमा सान मोक्वान जातिका सात सय परिवार दक्षिण चीनको युनान प्रान्त अन्तर्गतको मोक्वान क्षेत्रबाट मुङ मो रङको नेतृत्वमा बर्माहुँदै नेपालको तराई क्षेत्रमा बसोबास थाले । मोरङ (राजाको नामबाट), रंगोली (विराटनगर, राजाको दरबार भन्ने अर्थमा), मक्वानपुर (मुङ मो रङ का उत्तराधिकारी मोक्वान सान) आदि नाम त्यही बेलादेखि चलेको हो । त्यस बेला काठमाडौँमा श्रंङ चङ गम्पोको एक वर्षे शासन चलेको थियो भने मिथिला क्षेत्रमा पनि तिब्बती शासन थियो भनेर मिथिलाका शशिनाथ चौधरीले ‘मैथिली साहित्य’ नामक पुस्तकमा उल्लेख गरेका छन् । यसै कुरालाई विपि सिन्हाले मगध राज्यको अवसानमा समेत समर्थन गरेका छन् । राजा मुङ मो रङले पूर्वी किराँत र त्यस आसपासका क्षेत्रमा नियन्त्रण लिएर काठमाडौँ उपत्यकादेखि दुधकोशीसम्म खुम्बुवान, दूधकोशीदेखि मेचीको पश्चिमसम्म लिम्बुवान र मोरङ भनेर उनको अधीनमा रहेको सम्पूर्ण तराई क्षेत्रलाई नामाकरण गरी शासन गरे ।
यही किराँती भूमिलाई सीके राउतले पृथ्वीनारायण शाह पूर्वको मधेसीको स्वतन्त्र राज्य भनेर दाबी गरेका छन् । खासमा डा. राउतसंग आफ्नो इतिहास नै छैन । उनी अरू कसैको इतिहासलाई आफ्नो बनाएर त्यही गलत जगमा राजनीति गरिरहेका छन् । किनकि पृथ्वीनारायण शाहले गाभ्दा त्यहा बुद्धिकर्ण राईको शासन थियो । राईहरू कहिलेदेखि मधेसी भए ?
साङलाइङ वंशका किराँती राजा विजयनारायण राईले सन् १५८४ मा स्थापना गरेको विजयपुर लिम्बुवान र मोरङको राजधानीका रूपमा सन् १७७४ सम्म स्थापित थियो । सान मोक्वान वंशका (दक्षिण चीनको युनान प्रान्तबाट आएका) किराँती राजा लो हाङ सेनले सन् १६०९ त्यसमाथि कब्जा गरे । त्यही राज्यमा राजा कामदत्त सेनलाई मारेर उनका देवान वृद्धिकर्ण राईले १७६९ देखि १७७३ सम्मको सात वर्षे शासन चलाए । तत्पश्चात त्यो नेपाल अधिराज्यमा पृथ्वीनारायण शाहद्वारा गाभियो ।
यही किराँती भूमिलाई सिके राउतले पृथ्वीनारायण शाह पूर्वको मधेसीको स्वतन्त्र राज्य भनेर दाबी गरेका छन् । खासमा डा. राउतसंग आफ्नो इतिहास नै छैन । उनी अरू कसैको इतिहासलाई आफ्नो बनाएर त्यही गलत जगमा राजनीति गरिरहेका छन् । किनकि पृथ्वीनारायण शाहले गाभ्दा त्यहा बुद्धिकर्ण राईको शासन थियो । राईहरू कहिलेदेखि मधेसी भए ? राज्य बचाउन बुद्धिकर्ण राईले अङ्ग्रेजलाई गुहारेको र उनीहरूलाई राजश्वको प्रलोभन दिएर पृथ्वीनारायण शाह विरुद्ध भड्काएको कुरा इतिहासमा उल्लेख छ । पृथ्वीनारायण शाहले चातुर्यका साथ बुद्धिकर्ण राईको हत्या गराएर विजयपुरको विद्रोह शान्त पारेका थिए । अङ्ग्रेजहरूलाई समेत बुद्धिकर्ण राईले कबोलेको कर आइन्दा नेपाल अधिराज्यले पनि निरन्तरता दिने भनी शान्त पारेका थिए । तिनै बुद्धिकर्ण राईको आत्मालाई बुढा सुब्बा भनेर अहिलेसम्म पूजा गरिन्छ । यो भूमिलाई अहिले आएर पृथ्वीनारायण शाहले खोसेको मधेसीको राज्य भन्नु न्यायसंगत हुँदैन । बरु त्यो भूभागको लागि किराँतीहरूले आवाज उठाउनु जायज हुन्छ ।
२. नश्लीय सोच
यहाँ बेलाबेला मधेसी, खस, किराँती भनेर जात र नश्लको कुरा गरिन्छ । खासमा पृथ्वीनारायणपूर्व जति बाहिरियाहरूले नेपालमा आक्रमण गरेर शासन चलाए उति सबैले त्यहाँ बस्दै आएकाहरूसंग मिसिनलाई विहेवारी चलाउनेदेखि आफ्नो जातमा मिसाउने, धर्म परिवर्तन गराउने लगायतका काममा लागेका थिए । स्थानीयसंग घुलमिल हुंदामात्र सत्ता टिक्ने स्वार्थका कारण उनीहरू त्यसो गर्न बाध्य थिए । त्यस क्रममा कति किराँती बने र पछिल्लो चरणमा हिन्दु बनाउने लहर पनि चल्यो । लिम्बु, लेप्चा, मगर, गुरुङ, तामाङ सबै फरकफरक जराबाट आए पनि सबैले अहिले आफूलाई किराँती मान्छन् । वास्तवमा किराँती भनेका सबैभन्दा पहिले मध्यपूर्वबाट आएर अफगानिस्तानदेखि बर्मासम्मको हिमाली श्रृंखला आसपास बस्ने जातिहरू थिए । तिनको चर्चा महाभारतदेखि बाइबलसम्म पाइन्छ । बाँकी जातिहरू त्यही किराँत जातिमा मिसिँदै अहिलेको किराँती समुदाय बनेको हो । खसहरू किराँती पछ्याउँदै नेपाल पसेका जाति हुन् । खस र आर्य भनेको एकै होइन । आर्यहरूले खसलाई असभ्य र तल्लो स्तरको मान्दथे भन्ने कुरा बद्रिदत्त पाण्डेको ‘कुमाउको इतिहास’ पुस्तकमा उल्लेख छ । भारतबाट विस्तारित आर्यहरूले पछि गएर हिन्दुत्वको प्रचारप्रसार गर्ने क्रममा थुप्रैको धर्म र जात परिवर्तन गराएको देखिन्छ । शाह वंशको थालनीको इतिहासले पनि त्यो कुरा बुझ्न मद्दत गर्दछ ।
लेखक
हिन्दूकरणकै अभियान अन्तर्गत कुलमण्डन खान (यहाँ खान भन्नाले चंगीज खान जस्तै मंगोलियन वा किराँती जात हो) लाई राजकाजको प्रलोभन देखाएर शाह बनाएको र उनकै पुस्ताले लमजुङ, गोर्खाहुँदै आधुनिक नेपालको एकिकरण गरेको देखिन्छ । त्यही हिन्दूकरण गर्ने बेलामा धेरै किरातीले धर्म परिवर्तन गरेको र आफूलाई उच्च जातिका रूपमा स्थापित गरे । त्यसैले बेलाबेला नेपालका शाह वंश मगरका सन्तान वा मगरहरू थिए भनेर बेलाबेला चर्चा हुने गर्दछ । यसरी हिन्दु भएकाहरूले गैरहिन्दूलाई तल्लो स्तरको मान्ने र भेदभाव गर्ने गरेको भनेर पनि चेमजोङले आफ्नो पुस्तकमा उल्लेख गरेका छन् ।
सबैको नश्ल पहिचान गरे पनि सिके राउतले मधेसीको नश्लचाही बताउन चुकेका छन् । मधेसी त भूगोलका आधारमा भएको वर्गीकरण हो । इतिहासका आधारमै पनि भन्ने हो भने मोरङ राज्य अन्तर्गत किराँतीसमेत निकै पहिलेदेखि तराईमा बसोबास गर्दथे । पश्चिम तराईको कुरा गर्ने हो भने त्यहाँ थारूहरूको बाहुल्य पाइन्छ । थारू समुदाय आफूलाई मधेसी भन्दा सांस्कृतिक, भाषिक र ऐतिहासिक हिसाबले भिन्न ठान्छन् । उनीहरूलाई मधेसका नाममा आफ्नो पहिचान ओझेलमा पर्ने चिन्ता छ । त्यसै गरी मधेसमा बस्दै आएका खस–आर्य मूलकलाई त राउतले मधेसीका शत्रु नै मान्छन् ।
यस परिप्रेक्षमा मधेसी को हुन् ? उनीहरूको नश्ल र मूल कहाँ को हो ? यति हुँदाहुँदै पनि देशको आधा जनसङ्ख्या मधेसीको छ भन्दा थारू, खस–आर्य, किराँती आदि सबैलाई गणना गर्न चाही पछि पर्दैनन् । मुद्दा बलियो बनाउन टाउको गन्ने तर तिनको टाउको देखाएर अधिकार चाही आफ्ना विशेष नश्लका लागि माग्ने काम राउतजस्ता नेताहरूले बारम्बार गरिरहेका छन् । नत्र आफू माथिको सांस्कृतिक दमन गरेको भनेर आरोप लगाउनेले अर्काको संस्कृतिको सम्मान र पहिचान गरेको खै ?
३. विकास नहुनुको कारणको अपव्याख्या
राउतले मधेसी विरुद्धको विभेदको कुरा गरेका छन् । मधेसमा विकास नहुनुको कारण मधेसीमाथिको विभेद भएको उनको तर्क छ । यो तर्क मधेसकेन्द्रित राजनीति गर्ने धेरै नेताको छ । मधेसमा विभेद नभएको होइन । त्यहाँ विभेद छ, तर त्यसको सारा दोष ‘खस–आर्य’माथि थुपार्नु गलत हुन्छ । हालसालै तराईका जिल्लाहरू समेत समावेश गरेर गरिएको एक अध्ययनमा सबैभन्दा गरिब जिल्ला बाजुरा र त्यसपछिका जिल्लाहरूमा कर्णालीका देखिएका छन् ।
ती जिल्ला पहिले डोटी र जुम्ला जस्ता शक्तिशाली खस राज्यको मातहत थिए । जुम्लाको सिंजाबाट नै नेपाली भाषाको उत्पत्ति भएको मानिन्छ । जुन भाषा मधेसमा लादेको भनिएको छ, त्यो भाषाका मूलभाषीको समाज अविकास र दुर्गमताको पर्याय बनेको छ । जुम्ला त्यो जिल्ला हो जो २०६३ सालको अन्त्यमा आएर मात्रै सडक सञ्जालले जोडिएको थियो ।
वास्तवमा किराँती भनेका सबैभन्दा पहिले मध्यपूर्वबाट आएर अफगानिस्तानदेखि बर्मासम्मको हिमाली श्रृंखला आसपास बस्ने जातिहरू थिए । तिनको चर्चा महाभारतदेखि बाइबलसम्म पाइन्छ ।
यो अवस्थामा खस–आर्यले भाषा लादे या अन्यलाई विभेद गरे भन्नु उचित हुँदैन । यो कुनै जातिविशेषको अर्को जाति माथिको विभेदको कारणले मात्रै भएको अविकास नभएर केन्द्रिकृत सत्ता संरचनाको कारणले भएको हो । एकीकरण ताका पुराना शासन प्रणालीहरू भत्काइए तर प्रभावकारी नयाँ शासन प्रणालीको विकास हुन पाएन । भौगोलिक विकटता लगायतका कारणले विकास हुन नसकेपछि अलिकति सम्पन्न हुने बित्तिकै सदरमुकाम जाने, अझै बढी भए तराई झर्ने र त्योभन्दा बढी भए काठमाडौँ बसाइ सर्ने क्रमले दुर्गम ठाउँमा निजी क्षेत्रबाट सम्भव हुने विकास समेत हुन सकेन । राजश्वको समानुपातिक र न्यायोचित वितरण नहुनुले दुर्गम जिल्ला दुर्गम नै रहे र केन्द्रहरूमा मात्रै धेरथोर विकास हुन थाल्यो ।
४. समुदाय भित्रकै विभेदलाई ढाकछोप
राउतले मधेसको विकासको चाबी स्वतन्त्र राज्य भएको भनेर भन्दा त्यहाको आन्तरिक विभेदहरू खाली लक्षण मात्रै भएको भनेर भनेका छन् । यो कुराको सत्यता जाच्न एउटा उदाहरण प्रस्तुत गर्नु उपयुक्त हुनेछ । एउटा टेलिभिजन कार्यक्रममा सिराहा जिल्लाको नैनपुरका दीपक मल्लिकलाई इनार छुनबाट सारा गाउँलले रोकेको र त्यसका अलावा पनि त्यस जिल्लामा थुप्रै जातीय विभेदका घटना भएको भनी देखाइएको थियो । भन्नलाई सरकारी नीति दोषी भनिए पनि त्यहाँ मल्लिकलाई इनार छुनबाट छेक्ने सरकार थिएन । त्यस्तै मधेसी विद्यार्थीहरू सहरमा कोठा लिएर बस्न जाने क्रममा कोठा पाउन समेत मुस्किल हुने गरेको त्यहा भनिएको थियो । त्यो पनि सरकारले नभएर स्थानीय मधेसी उच्चजातका मानिसहरूबाटै भएको विभेदको परिणाम थियो । एक जना दलित युवकले योग्यता हुँदाहुँदै पनि शिक्षक अथवा पियनको जागिर पाउन नसक्नुका पछाडि कथित उच्च जातका मानिसले आफ्ना छोराछोरीलाई दलितको हातबाट कुटाई खाएको देख्न नसक्नु नै हो । त्यस्तै कार्यालयका अन्य कर्मचारी दलितको हातको चिया, खाजा खान मान्दैनन् । यो सबै विभेदको कारक सरकारलाई मान्नु र छुट्टै राज्यले यसको हल गर्छ भन्नुले सिके राउतको पूर्वाग्रही सोच मात्रै हो ।
५. नाच्न नजान्ने आँगन टेढो
भनिन्छ जो मान्छेसंग सीप र क्षमता छैन, काम गर्ने जाँगर छैन त्यसले आफूबाहेक सबैमा कमी देख्छ र आफ्नो असफलता र असक्षमताको सारा दोष अरूमाथि थोपर्छ । सिके राउतका बोलीले पनि त्यस्तै कथनलाई चरितार्थ गरेको छ । साझा सवालकै एक अर्काे कार्यक्रममा सप्तरी जिल्लाको विकासका बारेमा सामग्री प्रस्तुत गरिएको थियो । मधेसी नेता राजेन्द्र महतो पनि त्यसमा सहभागी थिए । उनको र राउतको बोली ठ्याक्कै मिलेको थियो । हरेक कुरामा राज्यलाई दोष दिन उनी पछि परेका थिएनन् ।
आफूले नागरिकता प्राप्त गरिसकेपछि बाबुलाई नागरिकता दिलाउने र आवाज उठ्दा माओवादीका नाममा प्रशासनमा आगो लगाएर प्रमाण नष्ट पार्ने आरोप लाग्ने गरेका राजेन्द्र महतोले पनि सप्तरीका १६ जना सांसदको संसदीय क्षेत्र विकास कोषको करिब २५ करोड रुपैयाँ कहाँ जान्छ भन्ने प्रश्नको उत्तर दिन सकेनन् । मधेसका शुभचिन्तक ती १६ जना माननीय सांसदले वार्षिक २५ करोड रुपैयाँ किन मधेसको विकास गर्न खर्च गरेनन् ? आम मधेसीले बुझ्न जरुरी छ । यी मधेसी नेताहरूले ध्यान नदिएको मोहरी नदीको सुलिसगेट मर्मत गर्ने काममा सरकारले छुट्याएको १२ लाख रुपैयाँको अपचलनका बारेमा सोध्दा समेत निर्लज्ज भएर अनभिज्ञता जनाउछन् । त्यो जिम्मा पनि सरकारकै थाप्लामा राख्छन् । अनि २५ करोडबाट २५ लाख मात्रै खर्च गर्दा पनि हजारौँ घर डुबानबाट बच्ने हुँदाहुँदै पनि त्यसो किन गर्न सकिएन भन्दा हाकाहाकी कार्यकर्ता पाल्न खर्च गरिएको हुनुपर्छ भनेर अड्कलबाजी मात्रै गर्छन्, ठोस कुरा बाहिर आउँदैन ।
मधेसको माग स्वतन्त्र राज्य भनेर बोली रहँदा मधेसी महिला भने रक्सी खाएर आफूलाई कुट्ने पतिलाई तह लगाउन प्रहरी प्रशासनले घरेलु मदिराको विक्रीवितरणमा रोक लगाए पुग्ने बताउँछन् । त्यस्तै शौचालय निर्माणमा सरकारी सहयोग मिले जनजीवन केही सहज हुने कुरा उठाउँछन् । हुलाकी सडकको निर्माण चाडो होस् भन्ने आकाङ्क्षा राख्छन् ।
यस्ता सामान्य माग भएको समाजलाई विखण्डनकारीका रूपमा उभ्याएर सिके राउत जस्ता स्वघोषित मधेसी ठेकेदारले जातीय विद्वेष बढाउने काम मात्रै गरिरहेका छन् । कार्यक्रममा मधेसमाथि विभेद भएको सिद्ध गर्न सरकारले ९० प्रतिशत राजस्व मधेसबाट उठाउने भए पनि १० प्रतिशत मात्रे बजेट मधेसका लागि विनियोजन गर्ने भनेर गलत तथ्याङ्क दिएर जनतालाई भ्रमित पारिरहँदा विद्या चापागाईंले सरकारी कागजमा ३७ प्रतिशत देखिन्छ भनेको आवाज सुन्नै नचाहने राजेन्द्र महतो अर्का अवसरवादी हुन् । काठमाडौँमा महल ठड्याएर मधेसीको सच्चा प्रतिनिधि भन्ने महतो जस्तै नेताहरूको कारण मधेस पिछडिएको हो । नत्र तिनका घरसम्मै जानका लागि पनि सडक बन्ने थिए, अन्य सेवा सुविधा पनि थपिने थिए ।
माथिका पाँच आधारअनुसार हेर्ने हो भने पीडित एक्लो मधेस मात्रै छैन, देशका अन्य कुनाकाप्चामा पनि विकासको किरण पस्न बाँकी छ । पीडक कुनै निश्चित जात र वर्गका मानिस मात्रै होइनन्, बरु सिंहको खोल ओडेका तिनै समाज भित्रका ब्वाँसा हुन् । हालको नेपाली संस्कृतिको विकासका क्रममा धेरै जातजातिका सांस्कृतिक कुराहरू आदानप्रदान भएका छन् । किराँती राजा बलिहाङले चलाएको देउसी–भैलो खस–आर्यले समेत गाउँछन्, तराईको होलीमा पहाडी पनि रमाउछन् । छठमा मधेसीले सूर्य पूजन गरिरहँदा सुदूरपश्चिममा जात्राहरू मनाइन्छन् । जानकीलाई सबैले मान्छन । भृकुटी, इमानसिं चेमजोङ, पासाङ ल्हामु, जय पृथ्वीबहादुर, आदि सबैका साझा राष्ट्रिय विभुती हुन् ।
इतिहास बन्ने क्रममा कमिकमजोरी भए होलान् । त्यसको फरक कोणबाट विवेचना गरेर सबैले गौरव गर्ने खालको इतिहास निर्माण आजको आवश्यकता हो । गलत भएका काम पनि जोगाएर भावी पुस्तालाई पाठ साबित हुने गरी राखियोस् । अझै पनि नाजी जर्मनीका पालामा बनेका बन्दी गृहहरू जोगाइएर राखिएको छ ताकि भावी पुस्ताले इतिहास दोहोर्याउने गल्ती नगरोस् । सामानुपातिक निर्वाचन प्रणाली, आरक्षण, सङ्घीयता, लगायतका माध्यमबाट सुनौलो भविष्य सुनिश्चित गर्ने प्रयास भइरहँदा सबैले साथ दिनु जरुरी छ । अपरिवर्तनीय बुँदा केही पनि नभएको संविधान समयसंगै परिमार्जित गरेर लैजानु कुनै कठिन कुरा होइन । बरु मतभेदहरू बढाएर शत्रुलाई फाइदा लिने अवसर थपिदिंदा भोलि देश नै नरहने स्थिति आयो भने कसलाई फाइदा पुग्ला । सिक्किम विलय भएको इतिहास छेवैमा रहँदा, नाटकीय पाराले क्रिमिया रुसमा गाभिएको बेला स्वतन्त्र मधेस दिगो हुन्छ भन्ने तर्क वाहियात र प्रायोजित तर्क मात्रै हो । जनमत सङ्ग्रह त क्रिमियामा पनि भएकै हो । जनमत सङ्ग्रहका परिणाम सधैँ सही हुन्छन् भन्ने पनि छैन । देश रह्यो भने कानुन त भोलि पनि बदलिएला, तर देशै नरहे के गर्ने ? जय देश !
